Bağımsız şişeleyiciler

Viskiye merak salıp araştırmaya başlayana kadar hiç haberdar olmadığım bir konseptten bahsetmek istiyorum bu yazıda, bağımsız şişeleyiciler. Türkiye’de pek göremediğimiz bir şişeleme türü bu ve ulaşmak için özel çaba harcamamız gerekiyor. Peki bağımsız şişeleme nedir? Ulaşma çabamıza değer mi? Orijinali varken bağımsızıyla neden zaman harcayalım? Hepsini derinlemesine konuşalım. 

Bağımsız şişeleme nedir?

Piyasadaki viskileri OB (official bottling – resmi şişeleme) ve IB (independent bottling – bağımsız şişeleme) olarak ikiye ayırabiliriz. OB viskiler damıtımevlerinin kendilerinin, IB ise üçüncü parti şirketlerin piyasaya sunduğu şişelemelerdir. 

Bu şirketler viskiyi isterlerse erken aşamalarda satın alıp yıllandırma kısmındaki hünerlerini gösterirler, isterlerse de yıllanmış fıçılar satın alıp fıçı seçimindeki hünerlerine güvenebilirler. 

Neden IB viskiler tercih edilebilir?

IB viskiler tercih edilir, çünkü damıtımevlerinin cesaret edemediği, ya da erişemeyeceği alanlarda dolaşırlar, denemeler yaparlar. Büyük ölçekte ticari açıdan mümkün olmayan işleri küçük ölçekte yapabilirler. Bağımsız şişelemelerin bazı yaygın karakteristikleri şunlar:

1. Single cask: OB şişelemeler genelde şişeler arası istikrarı sağlamak için harmanlanmış olur. Bağımsız şişelemelerde ise genelde fıçıdan çıkan viski harmanlanmadan, single cask olarak şişelenir.
   
   Diğer tüm şartlar aynı bile olsa her fıçıdan çıkan viskinin belli açılardan kendine has olduğu bilinir. Dolayısıyla single cask viski, damıtımevinin birçok OB’sini tatmış olanların aradığı o sürpriz elementine sahiptir.
   
   Ayrıca her fıçıdan sınırlı şişe çıkar (250-350 şişe civarı), bu da IB şişelemeleri otomatik olarak nadir ve kıymetli ürün sınıfına sokar. Fıçıdan çıkan şişe sayısı, elinizdekinin kaçıncı şişe olduğu, şişeleme tarihi gibi bilgiler de viski meraklısının hoşuna giden ayrıntılardır.

2. Doğal sunum: Birçok damıtımevinin kendi şişelemelesinde tercih edemediği doğal sunum, IB’lerde bulunabiliyor. Doğal sunum aşağıdaki faktörlerle belirlenir:
   
   a. Cask strength: Su katılmadan, fıçıdan çıkan alkol derecesiyle şişelemek
   b. Soğuk filtrasyon yok (Non-chill filtered): Viskinin tüm moleküler özelliklerinin aynen korunması
   c. Renklendirici yok: E150a karamel renklendirici katılmaması, tüketicinin görsel algısıyla oynanmaması
   
   Bu konudaki ayrıntılı yazıma şuradan ulaşabilirsiniz. Birçok viski meraklısı doğal sunuma yüksek değer verir. OB’lerinde doğal sunum yerine yüksek kâr hedefleyen markaların IB’leri bu yüzden özellikle ilgi çekicidir. Çünkü bazı markalar viski meraklılarının radarından çıkmış olsalar da, bu durum damıttıkları sıvıdan dolayı değil, yıllanma ve özellikle şişelemedeki kötü tercihlerinden dolayıdır. Bir bağımsız şişeleyici bu tarz distilatları alıp doğru adımları attığında damıtımevinin gerçek potansiyelini bize göstermiş olur.
   
3. Fiyat avantajı: Araya bir şirket girdiğinde mantıken fiyatın gereksiz yükselmesini bekleyebilirsiniz. Ama aksine, bağımsız şişelemeler bize beklenmedik viskileri beklenmedik fiyatlara sunabiliyor. Özellikle premium marka algısına sahip damıtımevlerinin viskilerini daha ucuza bulabiliyoruz.
   
   Mesela 16 yıllık fıçı sertliğinde bir Macallan’ı OB’de bulamamak bir kenara, bulsak da bir servet ödeyecekken, IB’de gayet kabul edilebilir fiyatlara bulabiliyoruz. Bu da bize OB alırken parayı içkiye mi, yoksa pazarlamaya mı ödediğimizi sorgulatıyor.

Hangi IB viskiyi satın alacağız?

Söz konusu IB’ler olduğunda seçenekler binlerle, on binlerle ifade edilmeye başlanıyor ve kısıtlı bütçeyle her zaman seveceği viskiyi almaya çalışan tüketici riskli bir alana girmiş oluyor. Her fıçı kendine has olunca da risk büyüyor. Ünlü bir markanın istikrarlı şişelediği 12 yıllık OB viski hakkında binlerce yorum bulunabilirken, bir bağımsız şişeleme hakkında 3-5 yorum bulursak sevinebiliyoruz bazen. 

Ama seçim yaparken elimiz tamamen boş değil. Şunlar bize yardımcı olabilir:

1. Bağımsız şişeleyicinin markası: Bazı bağımsız şişeleyiciler kendilerine öyle prestijli isimler yapmışlar ki bunların şişelerine çok daha güvenle yaklaşabiliyoruz. Araştırmanıza başlangıç noktası olarak verebileceğim bazı isimler: Gordon & Macphail, Adelphi, Thompson Bros, Signatory Vintage, Berry Bros & Rudd, SMWS.
   
2. Whiskybase / Youtube: OB’lere kıyasla az olsa da yorum bulamıyor değiliz. Whiskybase özellikle bu konudaki en geniş kaynak, ama Youtube’u denemenizi de öneririm. Kendi aldığım bir IB’ye çekilmiş bir Youtube videosu bulmuştum, üstelik sadece 434 şişelik bir batch’ti. Aynı fıçıdan çıkan bir şişenin bende, bir şişenin Avustralya’da olduğunu görmek keyifli bir his.
   
3. Damıtımevi karakteri & kullanılan fıçı bilgisi: IB’lere bulaşmayı viski yolculuğunuzun ikinci chapter’ı olarak görmenizi tavsiye ederim. İlk chapter’da damıtımevi karakterlerini ve fıçıların viskilere kattığı karakteristik özellikleri öğreniyorsunuz. İkincide bu bilgileri harmanlayıp bir IB’de ne bulabileceğinizi geniş bir hata payıyla da olsa tahmin edebilmeye başlıyorsunuz.

Damıtımevleri neden bağımsız şişeleyicilere viski veriyor?

Rastlamış olabilirsiniz, IB şişelerde bazen “Secret Speyside” ya da “Secret Orkney” gibi markalar yazar. İsminin kullanılmasına izin vermeyen markalar olması, bu işleyişten herkesin yüzde yüz konforlu olmadığını gösteriyor. Bu noktada düşünüyorum, markalar neden tamamlanmamış, şişelenmeye hazır olmayan şişelerini üçüncü parti şirketlerle paylaşırlar? Yıllandırma ve şişeleme kontrolleri olmadan şişelenen viskilerin üzerinde isimlerinin yazmasına nasıl izin veriyorlar? 

1. Tarihsel alışkanlık: Bugünün büyük bağımsız şişeleyicileri olan Gordon & Macphail ya da Berry Bros & Rudd, tarihsel olarak single maltları toplayıp blend olarak satan “lüks bakkallar”dı. Zaten 1960’lara kadar viskinin single malt olarak satılması pek görülen bir durum değildi. Yani damıtımevlerinin köklü tüccarlara fıçıyla newmake viski satması tarihsel bir alışkanlık.
2. Finansal sebepler: Viski üretmek geri dönüşü çok geç olan ve planlama yapması çok zor olan bir iş. Diyelim 12 yıl sonra geri dönüşü olacak viskinin bir kısmını bugünden nakite dönüştürmek, damıtımevlerinin hayır diyebileceği bir anlaşma değil. Ayrıca arzın talebi çok geride bıraktığı, “whisky loch” yani viski gölü denen dönemlerde, son kullanıcı yeterince viski satın almazken damıtımevlerinin imdadına bağımsız şişeleyiciler koşar ve fazla stoğu ellerinden alıp kendi depolarında yıllandırırlar.
3. Zarar etmeden house style’ı korumak: Damıtımevleri OB’lerinde istikrarlı bir aroma profilini korumak zorundadırlar ama bazı fıçılar beklentilerden çok farklı çıkabilir. Bu fıçıyı harmana katmanın risklerine ve zorluklarına katlanmak yerine, onu IB’lere satabilirler. IB’ler için bu aykırı profil bir zorluk değil başarılı bir single cask şişeleme fırsatıdır. 
4. Marka bilinirliği: Bazı bağımsız şişeleyicilerin güçlü bir takipçi tabanı vardır. Bunlar viskiden anlayan ve zaman zaman viskiyi anlatan kişilerdir. Bu IB’lerin sıklıkla piyasaya sürdüğü damıtımevlerinin de adları anlamlı bir kitle tarafından daha çok duyulmuş ve marka bilinirliği artmış olur. 

Sonuç

Viski yolculuğunuz ilerlerken bir noktada bağımsız şişeleyicilere bulaşmamanızın imkanı yok. 

Eğer;

• Bir damıtımevini aslında seviyor, ama şişelemelerinden tatmin olmuyorsanız, 
• Sevdiğiniz bir damıtımevinin alışılmadık yıllanma ya da bitiş versiyonlarını merak ediyorsanız, 
• Doğal sunuma önem veriyorsanız,
• OB’sini bulamadığınız, sıklıkla harmanlarda kullanılan bazı damıtımevlerini tatmak istiyorsanız
• Biraz risk almayı seviyorsanız

bağımsız şişelemeler sizin için yapılıyor. Ülkemizde de Compass Box dışında örneklerinin çoğalması umuduyla.