İskoç viskisi nedir? Türleri nelerdir?

Viskiden derinlemesine bahsedeceksek, belki de ilk başlanması gereken yer viskinin tam olarak ne olduğunu ve türlerini anlamak olmalı. Viskiler hammaddelerine göre, üretim şekillerine göre ve üretildikleri coğrafyaya göre çeşitli gruplara ayrılabilir, ancak hepsi özünde damıtılmış ve bir fıçıda belli bir süre olgunlaştırılmış içkilerdir. Çeşitli ülkeler kendi üretim süreçlerini uygulasalar da ben bu blogda çoğunlukla İskoç malt viskisinden söz ediyor olacağım.

İskoç viskisinin yasal düzenlemeleri

Bir damıtık içkiye İskoç viskisi dememiz için gereken şartlar nedir peki? Scotch Whisky Regulations 2009’a göre İskoç viskisi su ve maltlanmış arpa (diğer tahıllar arpaya tam tahıl şeklinde eklenebilir) kullanılarak İskoçya sınırları içerisinde üretilmeli. %94.8 ABV’nin altında bir alkol derecesinde distile edilmeli ki aromalar kaybolmasın. En az 3 yıl meşe fıçılarda dinlendirilmeli. En az %40 alkol derecesinde şişelenmeli. İçerisine herhangi bir yapay aroma ya da tatlandırıcı eklenmemeli. Daha da detaylı bilgi için paylaştığım link’e bakmanızı öneririm.

İskoç viskisinin türleri

Kısaca İskoç viskisinin ya da “scotch”un türlerine bakalım.

Single malt scotch whisky: Üretiminde yalnızca maltlanmış arpa kullanılan viski türüdür. Ama “single malt” denme sebebi bu değil, yalnızca tek bir damıtımevinde üretilen viskileri içermesidir. Bu arada single malt viskilerin “blend” yani karışım olmadığı düşünülmemeli, “single cask” denmediği sürece aynı damıtımevinin farklı fıçılarının harmanıdır. Single malt viskinin harmanlanması baş harmancıların sanatıdır. Son olarak single malt viski bakır imbiklerde (pot still) en az 2 kez, bazen 3 kez damıtılır.

Single grain scotch whisky: Üretiminde maltlanmış arpanın yanında mısır, buğday gibi diğer tahılların kullanıldığı viski türüdür. İmbik olarak kule tipi (column still / Coffey still) imbik kullanılır. Single grain denme sebebi kullanılan arpa türünün tek olması değil, tek bir damıtımevinde üretilen viski olmasıdır. Bakır imbikle kule tipi imbiğin farklarını başka bir yazıda geniş değerlendireceğiz. 

Blended scotch whisky: Dünyada en yaygın tüketilen İskoç viskisi türüdür. Single malt viskiler ile grain viskilerin harmanlanmasıyla elde edilir. Genelde çok fazla sayıda viskiyi birbiriyle harmanlayarak yıllar boyu tutarlı bir tat ve görüntüye sahip olurlar. Johnny Walker, Chivas Regal gibi örnekleri ülkemizde de geniş kitlelere yayılmış durumda. Damıtımevlerinin ürettiği malt viskinin çoğunluğu blended scotch yapımına gider.

Blended malt scotch whisky: Yalnızca single malt viskilerin birbiriyle harmanlanmasıyla elde edilen viski türüdür. Blended scotch’tan farkı ise içinde grain viski barındırmamasıdır. Bu sebeple kalite algısı blended scotch’a göre daha yüksek olabilir. Ülkemizde bugün bulunabilen ekspresyonlara JW Green Label ve Monkey Shoulder’ı örnek verebilirim. 

Blended grain scoth whisky: Son olarak blended grain içinde farklı damıtımevlerinden grain viski barındıran viski türüdür, hiç single malt viski içermez. 

Sonuç

Kısacası İskoç viskisi, İskoç yasalarıyla sınırları çizilmiş, üretim şartları belirlenmiş bir üründür. En temel kurallarını; üretiminde maltlanmış arpa kullanımı, en az 3 yıl meşe fıçılarda dinlendirilme zorunluluğu, en az %40 alkol derecesine sahip olma zorunluluğu ve İskoçya sınırları içinde üretilip yıllandırılma zorunluluğu olarak listeleyebiliriz. 

Çeşitli türleri arasında single malt, single grain, blended scotch, blended malt ve blended grain sayılabilir. Benim blogumda inceleyeceğim ürünler temelde single malt üzerine yoğunlaşacak. Son yıllarda single maltların blended scotchlara kıyasla ne kadar popülerlik kazandığını fark etmişsinizdir. Her damıtımevinin kaçınılmaz olarak kendine has karakteri var ve single malt viskiler bu karakteri en belirgin gösterme yolu. Tüketiciler de damıtımevi karakterlerinin olabildiğince saf temsillerine ilgi duyuyor olacak ki single maltlara ilgi gün geçtikçe artıyor. Bakalım bu konuda gelecek neler gösterecek.